Türkiye’de her yıl binlerce çift, evlilik birliğini çatışmadan uzak, hızlı ve maliyeti düşük bir şekilde sonlandırmak için anlaşmalı boşanma yolunu seçmektedir. Bu sürecin “omurgasını” oluşturan belge ise anlaşmalı boşanma protokolü olarak adlandırılır. Bir protokolün sadece kağıt üzerinde bir anlaşma değil, gelecekteki yaşamınızı şekillendiren hukuki bir sözleşme olduğunu unutmamak gerekir. Eksik veya hatalı hazırlanan bir protokol, davanın reddine veya boşanma sonrası yıllarca sürecek yeni hukuki uyuşmazlıklara yol açabilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?
Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın tüm mali sonuçları (tazminat, nafaka, mal paylaşımı) ve çocukların durumu (velayet, kişisel ilişki) üzerinde tam bir mutabakata vardıklarını gösteren yazılı belgedir. Bu belge, mahkemeye sunulduğunda davanın sınırlarını çizer ve hakimin onayından geçtikten sonra bir mahkeme ilamı niteliği kazanır.
Anlaşmalı Boşanmanın Hukuki Dayanağı: TMK 166/3
Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrası, anlaşmalı boşanmayı düzenler. Kanun koyucu, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi halinde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder. Ancak bunun için hakimin, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve protokolü uygun bulması şarttır.
Protokolün Bağlayıcılığı: Mahkeme Onayı Neden Önemli?
Kendi aranızda imzaladığınız bir boşanma protokolü tek başına boşanmanızı sağlamaz. Protokolün hukuki sonuç doğurabilmesi için aile mahkemesi hakimi tarafından “uygun” bulunarak hüküm fıkrasına geçirilmesi gerekir. Mahkeme onayı, protokoldeki maddelerin icra edilebilir (zorla yerine getirilebilir) hale gelmesini sağlar. Örneğin, ödenmeyen bir nafakayı icraya koyabilmeniz için o protokolün mahkeme kararının bir parçası olması zorunludur.
Protokol Hazırlığına Başlamadan Önce Mutlaka Bilinmesi Gerekenler
Bir protokolün geçerli olabilmesi için öncelikle davanın anlaşmalı boşanma standartlarını taşıması gerekir.
Anlaşmalı Boşanmanın 4 Temel Şartı Nedir?
- Evlilik Süresi: Evliliğin üzerinden en az 1 yıl geçmiş olmalıdır. 1 yılı dolmayan evliliklerde protokol sunulsa dahi dava çekişmeli usulle görülür.
- Birlikte Başvuru veya Kabul: Eşler ya mahkemeye beraber başvurmalı ya da birinin açtığı davayı diğeri duruşmada kabul etmelidir.
- Bizzat Dinlenilme: Tarafların vekilleri (avukatları) olsa dahi, hakim eşleri duruşmada bizzat dinlemek zorundadır.
- Protokolün Uygunluğu: Hakim, özellikle çocukların velayeti ve kişisel ilişki konusundaki düzenlemeleri “çocuğun üstün yararı” ilkesine göre denetler ve gerekirse müdahale eder.
Taraflar Arasında Uzlaşma Sağlanması Gereken Ana Konular
Protokolde “boşanma sonrası her konuda anlaştık” gibi genel bir ifade yeterli değildir. Şu dört ana sütunda netlik sağlanmalıdır:
- Müşterek çocukların velayeti ve iştirak nafakası,
- Eşler için yoksulluk nafakası,
- Maddi ve manevi tazminat miktarları,
- Evlilik birliği içinde edinilen malların paylaşımı.
Adım Adım Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlama
Profesyonel bir anlaşmalı boşanma protokolü hazırlarken şu sıra takip edilmelidir:
1. Tarafların Kimlik Bilgileri ve Net Boşanma İradesi
Protokolün başında her iki eşin TC kimlik numaraları ve adresleri yer almalıdır. Giriş maddesinde “Taraflar, karşılıklı olarak boşanma hususunda tam bir mutabakata varmışlardır” ifadesiyle boşanma iradesi netleştirilmelidir.
2. Müşterek Çocukların Velayeti
Velayetin kime verileceği açıkça yazılmalıdır. 2025 yılındaki güncel uygulamalarda, taraflar anlaştığı takdirde “ortak velayet” de protokole eklenebilmektedir; ancak hakimin onayı burada esastır.
3. Çocukla Kişisel İlişki Tesisi
Velayeti almayan tarafın çocukla hangi günler, bayramlar ve tatillerde görüşeceği gün ve saat belirtilerek yazılmalıdır. (Örn: Her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cumartesi sabah 09:00 – Pazar akşam 18:00 arası).
4. Nafaka Düzenlemeleri
Nafakanın miktarı, her yıl yapılacak artış oranı (genellikle ÜFE/TÜFE veya sabit bir yüzde) ve ödeme şekli (banka havalesi vb.) belirtilmelidir. Eğer nafaka istenmiyorsa “Nafaka talebim yoktur, feragat ediyorum” ibaresi mutlaka yer almalıdır.
5. Mal Rejiminin Tasfiyesi
Eşler, evlilikte alınan ev, araba, şirket hissesi gibi malların kime kalacağını veya nasıl satılıp paylaşılacağını protokolde belirtmelidir. “Tarafların birbirlerinden mal rejimi tasfiyesi nedeniyle herhangi bir alacağı kalmamıştır” ibaresi gelecekteki davaları önlemek için kritiktir.
6. Maddi ve Manevi Tazminat Talepleri
Boşanma nedeniyle tarafların birbirlerine ödeyeceği tazminat varsa tutarı ve ödeme takvimi yazılır. Tazminat istenmiyorsa, bu haktan karşılıklı feragat edildiği belirtilmelidir.
7. Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti
Mahkeme masraflarının (harç, tebligat vb.) kim tarafından ödeneceği veya yarı yarıya mı paylaşılacağı kararlaştırılmalıdır.
8. Kadının Soyadı Kullanımı
Boşanma ile kadın kural olarak bekarlık soyadına döner. Ancak kocanın soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsa ve koca buna izin veriyorsa, bu durum protokolde ayrıca belirtilmelidir.
Protokolün Mahkemeye Sunulması ve Onay Süreci
Protokol hazırlandıktan sonra süreç adliye koridorlarına taşınır.
Protokol Mahkemeye Nasıl Sunulur?
Hazırlanan protokol, boşanma dava dilekçesinin ekine konulur ve UYAP üzerinden veya adliye veznesinden açılan davanın dosyasına kaydedilir. Dava açıldıktan sonra genellikle 15 gün ile 1 ay arasında bir duruşma günü verilir.
Hakimin Protokolü İncelemesi ve Tarafları Dinlemesi
Duruşmada hakim taraflara “Protokoldeki imzalar size mi ait? Bu şartlarla boşanmayı kabul ediyor musunuz?” sorusunu yöneltir. Taraflar “Evet” dediğinde, hakim maddelerin hukuka ve çocuk haklarına uygunluğunu denetler.
Mahkeme Protokolü Neden Reddeder?
- Çocukla kişisel ilişki süresi çok kısa veya çok uzunsa (çocuğun gelişimine aykırıysa),
- Taraflardan birinin baskı altında imzaladığına dair ciddi bir şüphe oluşmuşsa,
- Protokol maddeleri birbiriyle çelişiyorsa (örn: hem nafaka istemeyip hem nafaka artış oranı yazılması).
Reddedilen Protokol Sonrası Ne Yapılmalı?
Hakim protokolde yazılan maddelerde bir eksiklik görürse taraflara bunu değiştirmesi için süre verebilir. Eğer taraflar maddelerde değişikliği kabul etmez ve uzlaşma bozulursa, dava çekişmeli boşanma davasına dönüşür ve yargılama genel usullere göre devam eder.
Anlaşmalı boşanma protokolü, evliliği sonlandırmanın en medeni ve hızlı yoludur;2026 yılındaki yargı yükü düşünüldüğünde, hatasız bir anlaşmalı boşanma protokolü örneği hazırlamak ve süreci tek celsede bitirmek için bir hukuk uzmanından görüş almak, yıllar sürecek olası pişmanlıkların önüne geçecektir.
