Türkiye’de evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya kanunda sayılan özel sebeplerin varlığı halinde, taraflardan birinin tek taraflı iradesiyle başlattığı sürece çekişmeli boşanma davası denir. 2026 yılı itibarıyla aile mahkemelerindeki iş yükü ve usul kurallarındaki titizlik, boşanma davası nasıl açılır sorusunun cevabını her zamandan daha teknik bir hale getirmiştir. Bu süreç, sadece tarafların ayrılması değil; velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi hayati sonuçları olan bir yargılamadır.
Çekişmeli Boşanma Davası Nedir?
Çekişmeli boşanma davası, eşlerin boşanma kararı, boşanmanın mali sonuçları (tazminat ve nafaka) veya çocukların velayeti konusunda ortak bir mutabakata varamadıkları durumlarda açılan dava türüdür. Anlaşmalı boşanmanın aksine, bu davada mahkeme bir “hakem” rolü üstlenerek tarafların iddialarını inceler, delilleri toplar ve kanuna uygun kararı verir.
Anlaşmalı Boşanma ile Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?
Anlaşmalı boşanma, en az 1 yıl süren evliliklerde tarafların her konuda uzlaşarak tek celsede boşanmasını sağlar. Çekişmeli boşanmada ise süreç çok daha uzundur; tanıklar dinlenir, bilirkişi incelemeleri yapılır ve iddiaların ispatı gerekir. Anlaşmalı boşanmada tarafların hazırladığı protokol esas alınırken, çekişmeli davada hakimin takdir yetkisi ve kanun maddeleri belirleyicidir.
Hangi Durumlarda Çekişmeli Boşanma Davası Zorunlu Hale Gelir?
Eşlerden biri boşanmayı kesinlikle reddediyorsa veya her iki taraf da boşanmak istemesine rağmen çocukların velayeti, ödenecek nafaka miktarı ya da manevi tazminat tutarı gibi konularda uyuşmazlık yaşanması halinde süreç zorunlu olarak çekişmeliye döner. Ayrıca evlilik 1 yılını doldurmamışsa, taraflar her konuda anlaşsa dahi dava hukuken çekişmeli usulle görülmek zorundadır.
Dava Açmadan Önce Bilinmesi Gerekenler
Boşanma süreci, duygusal olduğu kadar hukuki bir strateji gerektirir. Davanın temelini oluşturacak iddiaların kanuni dayanaklara oturtulması şarttır.
Çekişmeli Boşanma Davası Açma Şartları
Dava açabilmek için öncelikle geçerli bir evliliğin bulunması ve mahkemenin görev alanına giren haklı bir boşanma sebebinin varlığı gerekir. Ayrıca davanın yetkili mahkemede açılması ve dava harçlarının yatırılması hukuki birer ön şarttır.
Türk Medeni Kanunu’na Göre Boşanma Sebepleri Nelerdir?
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini “Özel” ve “Genel” olarak ikiye ayırmıştır:
- Özel Sebepler: Zina (aldatma), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk (usulüne uygun ihtara rağmen eve dönmeme) ve akıl hastalığı.
- Genel Sebep: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik). Uygulamada en sık başvurulan sebep budur.
Adım Adım Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Süreci profesyonel bir şekilde başlatmak için şu adımları takip etmelisiniz:
Adım 1: Boşanma Dilekçesi Hazırlama
Davanın en kritik aşamasıdır. Dilekçede boşanma sebebi açıkça belirtilmeli, iddialar somutlaştırılmalı ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca bulunması gereken zorunlu unsurlar (tarafların TC kimlik numaraları, adresleri vb.) yer almalıdır. Eksik veya hatalı bir dilekçe, davanın en baştan reddedilmesine yol açabilir.
Adım 2: Gerekli Belgelerin Toplanması
Boşanmak için gerekli evraklar şunlardır:
- Nüfus cüzdanı fotokopisi,
- Detaylı hazırlanmış ve imzalanmış 2 nüsha boşanma dilekçesi,
- Varsa iddiaları destekleyen deliller (oteller kayıtları, banka dökümleri, darp raporu vb.),
- Tanık listesi (genellikle tahkikat aşamasında sunulur).
Adım 3: Yetkili ve Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya boşanma davası açılmadan önce son 6 aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Adım 4: Dava Harç ve Giderlerinin Ödenmesi
Davanın açılabilmesi için başvuru harcı, peşin harç ve gider avansının adliye veznesine yatırılması gerekir. 2025 yılı tarifesine göre belirlenen bu tutarlar yatırılmadan dava işleme konulmaz.
Çekişmeli Boşanma Davası Süreci
Dava açıldıktan sonra HMK uyarınca belirli aşamalardan geçer:
Dilekçeler Aşaması
Karşılıklı olarak dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin sunulduğu aşamadır. Bu aşama yaklaşık 3-4 ay sürer ve tarafların tüm iddiaları ile savunmaları bu dilekçelerle çerçevelenir.
Ön İnceleme Duruşması ve Amacı
Hakim, tarafların anlaşıp anlaşamayacağını sorar, uyuşmazlık konularını tek tek tespit eder ve delillerin sunulması için kesin süreler verir. Bu duruşma davanın “yol haritası”dır.
Tahkikat Aşaması
Davanın en uzun süren bölümüdür. Tanıklar dinlenir, uzman pedagog ve psikolog raporları alınır, sosyal ekonomik durum araştırması (SED) yapılır ve bilirkişi incelemeleri gerçekleştirilir.
Sözlü Yargılama ve Hüküm (Karar) Aşaması
Tüm deliller toplandıktan sonra taraflara son sözleri sorulur ve hakim hükmünü açıklar. Boşanmaya karar verilirse, mali sonuçlar ve velayet de karara bağlanır.
Davanın Kilit Konuları: Haklar ve Talepler
Çelişkili Boşanmada Velayet
Mahkeme velayet kararında sadece “çocuğun üstün yararını” gözetir. Anne veya babanın kusuru, çocuğun bakımını engellemiyorsa velayet üzerinde doğrudan etkili olmayabilir. Pedagog raporları ve çocuğun idrak yaşındaysa (genellikle 8 yaş ve üzeri) beyanı esastır.
Nafaka Türleri ve Talep Koşulları
2025 yılında nafaka taleplerinde tarafların gelir durumu titizlikle incelenmektedir:
- Tedbir Nafakası: Dava sürerken ihtiyaç duyan eş ve çocuk için ödenir.
- Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek kusuru daha az olan eşe verilir.
- İştirak Nafakası: Velayeti alamayan tarafın çocuğun giderlerine katılmasıdır.
Çelişkili Boşanmada Mal Paylaşımı
Genellikle boşanma davası kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak görülür. 2002 sonrası edinilen mallarda “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” uygulanır ve her eş, diğerinin edindiği malın değerinin yarısı üzerinde hak iddia edebilir.
Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer sorusunun yanıtı, mahkemenin iş yüküne ve delillerin toplanma hızına bağlıdır. Ortalama bir dava 1.5 ile 3 yıl arasında sürebilmektedir.
Çekişmeli Boşanma Davası Kaç Celsede Biter?
Genellikle çekişmeli boşanma davası kaç celsede biter sorusuna 5-8 celse yanıtı verilir. Ancak ihtarname süreçleri, bilirkişi raporlarına itirazlar ve tanıkların hazır edilememesi bu süreci uzatabilir.
Çekişmeli Boşanma Davası Ücreti Ne Kadardır?
Çekişmeli boşanma davası ücreti, hem devlete ödenen harçları hem de avukatlık ücretini kapsar. 2025 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca belirlenen taban fiyatların üzerine, davanın kapsamına göre eklemeler yapılır. Ayrıca tebligatlar ve bilirkişi masrafları için başlangıçta ortalama bir gider avansı yatırılması zorunludur.
Dava Sürecinde Karşılaşılabilecek Özel Durumlar
Eşlerden Biri Boşanmak İstemezse Ne Olur?
Davacının iddiasını ispatlaması şartıyla, diğer eşin rızası aranmaksızın boşanmaya karar verilebilir. Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kanıtlanırsa, karşı tarafın reddetmesi boşanmayı sadece geciktirir, engelleyemez.
Dava Nasıl Düşer veya Feragat Edilir?
Davacı, davasından feragat ederse veya her iki taraf duruşmaya mazeretsiz katılmazsa dosya işlemden kaldırılır. 3 ay içinde yenilenmeyen dosya “açılmamış” sayılır.
Çekişmeli Dava Anlaşmalı Boşanmaya Çevrilebilir mi?
Evet, davanın her aşamasında taraflar bir protokol imzalayarak mahkemeye sunabilir ve süreci anlaşmalıya çevirerek hızlıca bitirebilirler.
Anlaşmalı Boşanma Davası Çekişmeliye Döner mi?
Eğer taraflardan biri duruşmada protokolden vazgeçtiğini beyan ederse, hakim davayı çekişmeli usule göre yürütmek üzere ilgili aşamaya aktarır.
