Bir gün vasiyetname açıldığında, miras bırakanın sizi mirasçılıktan çıkardığını öğreniyorsunuz. Üstelik gerekçe olarak gerçeği yansıtmadığını düşündüğünüz iddialar ileri sürülmüş. Böyle bir durumda birçok kişi haklarını tamamen kaybettiğini sanır; oysa her mirastan çıkarma işlemi geçerli değildir. Bu yazıda, miras hukuku kapsamında mirastan çıkarmanın hangi şartlarda hukuka uygun sayıldığını, ispat yükünün kimde olduğunu ve haksız bir çıkarma karşısında hangi hukuki yollara başvurabileceğinizi ele alacağız.
Mirastan Çıkarma Sebepleri Nelerdir?
Mirastan çıkarma (iskat), miras bırakanın TMK’nın 510-513. maddelerinde belirtilen sebeplerle saklı paylı mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmasıdır. Bu işlem ölüme bağlı bir tasarruf olan vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yapılır ve çıkarma sebebi muhakkak belirtilmelidir.
Kritik Fark: Iskat sadece saklı paylı mirasçılar için söz konusudur. Miras bırakan, saklı paylı mirasçıları olmadığında zaten tüm terekesinde serbestçe tasarruf edebilir.
Mirasdan Çıkarma Nasıl Yapılır?
Vasiyetname ile Mirasdan Çıkarma
Mirasçılıktan çıkarma işlemi, uygulamada genellikle vasiyetname ile yapılır. Vasiyetnamenin şekli önemli değildir:
- Resmi Vasiyetname: Noterde veya konsoloslukta hazırlanır (en güvenilir yöntem)
- El Yazılı Vasiyetname: Tüm metin, tarih ve imza düzenleyenin el yazısıyla olmalıdır
- Sözlü Vasiyetname: Olağanüstü durumlarda (ölüm tehlikesi, deprem, savaş) mümkündür
TMK 512/1: “Mirasçılıktan çıkarma, miras bırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir.”
Vasiyetnamede sadece “oğlum Mehmet’i mirastan çıkarıyorum” demek yetmez. Çıkarma sebebi somut, belirli ve anlaşılır olmalıdır.
Miras Sözleşmesi ile Mirasdan Çıkarma
Miras sözleşmesi yoluyla da iskat mümkündür ancak uygulamada nadirdir. Miras sözleşmesi resmi şekilde (noter huzurunda) yapılmalıdır ve tek taraflı olarak geri alınabilir.
Kimler Mirastan Çıkarılabilir?
Sadece saklı paylı mirasçılar mirastan çıkarılabilir. TMK 506’ya göre saklı paylı mirasçılar: Altsoy (çocuklar, torunlar), Anne ve baba, Sağ kalan eş.
Çocuklar ve Torunlar İçin Saklı Pay ve Çıkarma
Altsoyun saklı payı: Yasal miras payının 1/2’si. Eğer çocuk iskat edilirse, onun çocukları (torunlar) dedelerinden önce ölmüş gibi saklı paylarını isteyebilirler.
Anne ve Baba İçin Saklı Pay ve Çıkarma
Anne ve babanın saklı payı: Yasal miras payının 1/4’ü. Anne ve baba ancak miras bırakanın altsoyunun olmaması durumunda saklı pay sahibi olurlar.
Sağ Kalan Eş İçin Saklı Pay ve Çıkarma
Altsoy veya anne-baba ile birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının 3/4’ü saklı paydır.
| Mirasçı Grubu | Saklı Pay Oranı |
| Altsoy (çocuklar) | Yasal payın 1/2’si |
| Anne-Baba | Yasal payın 1/4’ü |
| Eş (altsoy ile) | Yasal payın tamamı |
| Eş (tek başına) | Yasal payın 3/4’ü |
Mirasdan Çıkarmanın Sebepleri (TMK 510-513)
1. Cezai Mirasdan Çıkarma (Cezalandırıcı Iskat)
- a) Ağır Suç İşleme (TMK 510/1)
Mirasçının miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi. “Ağır” kavramı ceza hukuku değil, aile bağlarını koparacak nitelikte olması anlamındadır. Mahkumiyet şart değildir.
Yargıtay Örnekleri: Miras bırakanı hırpalamak ve hakaret etmek, ölümle tehdit etmek.
- b) Aile Hukukundan Doğan Yükümlülükleri İhlal Etme (TMK 510/2)
Mirasçının miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.
Yargıtay’a göre: Sadakat, yardım, bağlılık görevleri; yoksullukta yardım yükümlülüğü; nafaka borcu; aile birlik ve huzurunu bozmama.
2. Koruyucu Mirasdan Çıkarma (Borç Ödemeden Aciz Nedeniyle)
TMK 513’te düzenlenen bu iskat, mirasçının çocuklarını koruma amacına yöneliktir. Eğer mirasçının malvarlığı borca batıksa, miras bırakan bu mirasçıyı iskat ederek onun çocuklarını koruyabilir.
Mirasdan Çıkarmanın Hukuki Sonuçları Nelerdir?
Mirasçılık Sıfatının Kaybedilmesi
İskat edilen mirasçı, mirasçılık sıfatını tamamen kaybeder. Tereke işlemlerine katılamaz, miras taksim, tenkis, denkleştirme davası açamaz.
Mirastan Pay Alamama ve Tenkis Davası Açamama
İskat edilen mirasçı saklı payını da kaybeder. Ancak TMK 511: Miras bırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, iskat edilen mirasçinin miras payı, altsoyuna kalır.
Örnek: Mehmet Bey, oğlu Ali’yi mirastan çıkarmış. Ali’nin iki çocuğu var. Ali mirastan pay alamazken, çocukları babaları Ali sanki ölmüş gibi dedenin mirasından saklı paylarını alabilirler.
Mirasçının Mirastan Çıkarmaya (Iskata) İtiraz ve Iskatın İptali
TMK 512/2-3’e göre mirasçılıktan çıkarılan kişi, şartları varsa vasiyetnamenin iptali davası açarak çıkarma işleminin geçersizliğini ileri sürebilir.:
- Genel geçersizlik sebepleri: Vasiyetçi ehliyetsiz, hata-hile-ikrah, şekil hatası
- İskata özgü geçersizlik sebepleri:
- Sebep belirtilmemişse: Mirasçı saklı payını alırEğer çıkarma sebebi belirtilmemiş veya ispat edilememişse, mirasçı saklı pay hakkını korumak için tenkis talebinde bulunabilir.
- Sebep ispat edilemezse: İskat sebebinin varlığını ispat davalı üzerindedir
- Miras bırakan açık yanılma içindeyse: Çıkarma tamamen geçersiz olur
Dava süreci: İskat edilen mirasçı, ıskattan yararlanan diğer mirasçılara karşı dava açar. İspat yükü davalılardadır.
Mirastan Çıkarma Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. HD. 2013: “Mirasbırakanın çıkarma sebebi olarak gösterdiği hakaret ve şerefe yönelik ağır suçlamalar, ceza dosyası ve tanık beyanlarıyla kanıtlanmıştır.”
Yargıtay 3. HD.: “Vasiyetname ile davacı kızını mirastan çıkarma sebebi olarak ileri sürdüğü vakaların mirasçılıktan çıkarma sebebi sayılabilecek nitelikte bulunmadığı gözetilerek, tasarrufun davacının saklı payı dışında yerine getirilmesi gerekir.”
Sonuç: Haklarınızı Korumak İçin Profesyonel Destek Alın
Mirastan çıkarma, saklı pay sisteminin en istisnai durumlarından biridir; bazı durumlarda işlemin gerçekte mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıyıp taşımadığı da muris muvazaası kapsamında değerlendirilir.
Mirastan çıkarıldıysanız:
- Vasiyetnamenin açılmasını bekleyin
- Çıkarma sebebini inceleyin
- Delil toplayın (çıkarma sebebinin gerçek olmadığını kanıtlayacak)
- İskatın iptali davası açın
- Miras hukuku uzmanı avukat tutun
Mirastan çıkarmak istiyorsanız:
- Sebepleri TMK 510-513’e uygun belirleyin
- Somut, detaylı, belgeye dayalı sebepler yazın
- Resmi vasiyetname tercih edin
- Çıkarma sebebini kanıtlayacak belgeleri saklayın
Mirastan çıkarma davası hukuki ve duygusal olarak hassas bir süreçtir. Mutlaka miras hukuku alanında uzman bir avukattan destek alın.
