Bir yakınınızın vefatından sonra vasiyetname açılır ve içinde adınıza bir ev, araba ya da arazi bırakıldığını öğrenirsiniz. Ancak çoğu kişinin sandığının aksine, bu mallar vasiyetnamenin okunmasıyla otomatik olarak üzerinize geçmez. İşte bu noktada vasiyetnamenin tenfizi, yani mahkeme kararıyla yerine getirilmesi süreci devreye girer. Bu yazıda, tenfiz davasının hangi durumlarda zorunlu olduğu, süreçte karşılaşılabilecek hukuki engeller ve dikkat edilmesi gereken önemli ayrıntıları ele alacağız.
Vasiyetnamenin Tenfizi Nedir?
Vasiyetnamenin tenfizi, Sulh Hukuk Mahkemesinde açılıp okunmuş bir vasiyetin hukuki geçerliliğinin Asliye Hukuk Mahkemesince teyit edilmesi ve vasiyet konusu malın alacaklıya fiilen teslim edilmesi sürecidir. Türk Medeni Kanunu’nun 600. maddesine göre, kendisine belirli bir mal vasiyet edilmiş kişi (vasiyet alacaklısı), bu hakkın kendisine aktarılması için aktif olarak hareket etmek zorundadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 13.02.1991 tarihli kararında vurgulandığı üzere, tenfiz davası aynı hakkın tesisi için değil, vasiyetnamenin herhangi bir itiraza uğramadığının veya itirazların sonuçsuz kaldığının tespiti içindir. Bu tespit tek başına mülkiyeti devretmez; sadece vasiyetnamenin hukuki zeminine sağlamlık kazandırır.
Tenfiz Davası Olmadan Vasiyet Geçerli Olur mu?
Hayır. Vasiyetnamenin sadece açılmış olması, malın otomatik olarak vasiyet alacaklısına geçmesini sağlamaz.Yasal veya atanmış mirasçılar için miras “kül halinde” kendiliğinden geçer ve bu aşamada reddi miras hakkı da gündeme gelebilir; ancak belirli mal vasiyetinde durum farklıdır
Örnek Senaryo: Mirasbırakan Ali Bey, vasiyetnamesinde Kadıköy’deki evini arkadaşı Mehmet’e bırakmış. Vasiyetname Sulh Hukuk Mahkemesinde açılmış ve mirasçılar itiraz etmemiş. Ancak Mehmet, ev için tapu müdürlüğüne gittiğinde “tenfiz kararı olmadan işlem yapamayız” yanıtını alıyor. İşte bu noktada Mehmet, Asliye Hukuk Mahkemesinde vasiyetnamenin tenfizi davası açmak zorundadır.
Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Yapılması Gerekenler
Tenfiz davası açmadan önce belirli ön koşulların tamamlanması gerekir. Bu aşamalar atlanırsa dava reddedilir veya bekletici mesele yapılır.
Geçerli Bir Vasiyetnamenin Varlığı
Vasiyetnamenin geçerli olması için TMK’nın 531-548. maddelerinde belirtilen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmiş olması gerekir. El yazılı, resmi veya sözlü vasiyetname şekillerinden biri tercih edilmiş olmalıdır. Eğer vasiyetnamede şekil hatası, irade sakatlığı veya ehliyetsizlik söz konusuysa, önce vasiyetnamenin iptal davası açılmalı ve sonucuna göre tenfiz davası görülmelidir.
Vasiyetnamenin Sulh Hukuk Mahkemesinde Açılmış Olması
TMK’nın 595-596. maddeleri gereğince, mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname – geçerli olup olmadığına bakılmaksızın – derhal Sulh Hukuk Mahkemesine teslim edilmelidir. Vasiyetname teslimden itibaren bir ay içinde açılır ve ilgililere okunur. TMK 597’ye göre mirasta hak sahibi olanların her birine vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği tebliğ edilir.
Yargıtay Uygulaması: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi kararlarında, vasiyetnamenin açılmasına ilişkin kararın kesinleşme tarihli şerhini içeren onaylı suretinin tenfiz davası dosyasına konulması zorunluluğu vurgulanmaktadır. Aksi takdirde mahkeme, eksikliğin giderilmesi için süre verir.
İptal veya Tenkis Davası Süreçlerinin Tamamlanması
Vasiyetnamenin tenfizi davası görülürken, eş zamanlı olarak iptal veya tenkis davası açılmışsa, tenfiz davası bekletilir. Çünkü iptal veya tenkis davasının sonucu, vasiyetnamenin ayakta kalıp kalmayacağını ve alacaklının pay miktarını doğrudan etkiler.
TMK 559/2: Vasiyetnamenin hükümsüzlüğü, defi yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
TMK 571/3: Tenkis iddiası, defi yoluyla tasarruf ifa edilinceye kadar her zaman ileri sürülebilir.
Vaka Örneği: Ayşe Hanım’a vasiyet edilen taşınmaza karşı mirasçılar tenkis davası açmış. Mahkeme, Ayşe Hanım’ın tenfiz davasını bekletici mesele yapmış ve tenkis davasının sonucu beklenmiştir. Tenkis davası kısmen kabul edilince, Ayşe Hanım’ın hissesi saklı payı ihlal etmeyecek şekilde düşürülmüş ve tenfiz kararı bu oran üzerinden verilmiştir.
Vasiyet Edilen Malın Terekede Mevcut Olması
Yargıtay içtihatlarına göre, tenfiz davasında vasiyet konusu malın terekeye dahil olup olmadığı incelenmelidir. Mirasbırakan hayattayken vasiyet konusu malı üçüncü kişilere devretmişse, tenfiz davası reddedilebilir; bu durumda şartları varsa tasarrufun iptali davası gündeme gelebilir.
Vasiyetnamenin Tenfizi Kime Karşı Açılır?
TMK 600/1’e göre vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılarına karşı dava açar. Yargıtay, taraf teşkilinin eksiksiz sağlanması gerektiğini vurgular; tüm mirasçılara karşı dava açılmazsa karar bozulur.
Pratik İpucu: Vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmışsa, süreç çok daha hızlı ilerler. Görevli, mahkeme kararı olmadan bile onaylı vasiyet örneğiyle tapuya başvurarak tescil işlemini gerçekleştirebilir.
Vasiyetnamenin Tenfizi Davası Nasıl Açılır?
Vasiyetnamenin tenfizi dava dilekçesi hazırlanırken şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Davacı: Vasiyet alacaklısı
- Davalılar: Tüm yasal ve atanmış mirasçılar (veya vasiyeti yerine getirme görevlisi)
- Deliller: Vasiyetnamenin onaylı sureti, vasiyetnamenin açılmasına dair mahkeme kararı ve kesinleşme şerhi, mirasçılık belgesi, vasiyet konusu malın tapu kaydı
- Talep Sonucu: Vasiyetnamenin tenfizine, vasiyet konusu malın davacı adına tapuya tescil edilmesine karar verilmesi
| Aşama | Süre/Detay |
| Vasiyetnamenin Açılması | Teslimden itibaren 1 ay içinde (Sulh Hukuk) |
| İptal Davası Süresi | Açılma tarihinden itibaren 1 yıl (hak düşürücü) |
| Tenfiz Davası Zamanaşımı | Vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren 10 yıl |
| Ortalama Dava Süresi | 4-8 ay (ilk derece), istinaf/temyizle 1-2 yıl |
Vasiyetnamenin Tenfizi Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
Görevli mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi (HMK m. 2/I)
Yetkili mahkeme: Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 576)
Yetki kuralı kesin yetki niteliğindedir; başka bir mahkemede dava açılamaz. Bu durum, dava dosyasının yanlış mahkemeye gittiğinde görevsizlik kararıyla geri çevrilmesine neden olur.
Tenfiz Davasında Karşılaşılabilecek İtiraz ve Def’iler
Davalı mirasçılar şu def’ileri ileri sürebilir:
- Hükümsüzlük Defi (TMK 559/2): Vasiyetnamenin geçersiz olduğu her zaman ileri sürülebilir.
- Tenkis Defi (TMK 571/3): Saklı payların ihlal edildiği, ifa edilinceye kadar her zaman ileri sürülebilir.
- Zamanaşımı Defi: 10 yıllık süre geçmişse dava reddedilir.
Mahkeme yaklaşımı: Yargıtay, hükümsüzlük ve tenkis deflerinin ciddiye alınması gerektiğini, bu defilere yönelik inceleme yapılmadan hüküm kurulmasını bozma sebebi saymaktadır.
Vasiyetnamenin Tenfizi Zamanaşımı
TMK’da doğrudan “vasiyetnamenin tenfizi zamanaşımı” düzenlenmemiştir. Ancak Yargıtay içtihatlarıyla, vasiyet alacaklısının dava hakkının ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinin veya vasiyet borcunun muaccel olma tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğradığı kabul edilmektedir.
10 yıllık sürenin başlangıcı: Vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih veya hazır olmayanlar için tebliğ tarihidir. Süre hak düşürücü değil, zamanaşımı niteliğindedir; davalı ileri sürmezse mahkeme re’sen dikkate almaz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Vasiyetnamenin tenfizi davası ne kadar sürer?
Genel ortalamalara bakıldığında ilk derece mahkemesinde 4-8 ay sürmektedir. Ancak iptal veya tenkis davası bekletici mesele yapılmışsa, süreç 1-2 yıla kadar uzayabilir. Dosyanın aktif takibi, sürenin kısalmasında kritik rol oynar.
Avukat tutmak zorunlu mudur?
Hukuken zorunlu değildir, ancak miras hukuku teknik bir alandır. Yargıtay içtihatlarına göre harç hesaplama, taraf teşkili, def’ilere yanıt gibi konularda uzman desteği şiddetle tavsiye edilir. Ayrıca vekalet ücretleri, TBB Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir ve davaya konu malın değeri üzerinden nispi harç olarak hesaplanır.
Sonuç
Vasiyetnamenin tenfizi, sadece hukuki bir formalite değil, malvarlığı haklarınızı korumak için atacağınız en kritik adımdır. Unutmayın: Vasiyetnamenin açılması ile tenfiz davası birbirinden tamamen farklı süreçlerdir. Açılma, vasiyetnamenin “okunması”; tenfiz ise o vasiyetin “hayata geçirilmesi”dir.
Eğer sizin de lehine bir vasiyetname varsa, 10 yıllık zamanaşımı süresini kaçırmadan, iptal ve tenkis davalarının durumunu kontrol ederek ve tüm mirasçılara karşı eksiksiz taraf teşkili sağlayarak dava açmanız gerekir. Bu süreçte alanında uzman bir miras avukatından destek almak, hem hak kaybını önler hem de gereksiz harç ve zaman kayıplarını minimize eder.
