Vasiyetnamenin iptali davası, miras bırakan tarafından yapılan ölüme bağlı bir tasarrufun, kanunda öngörülen geçerlilik şartlarını taşımaması durumunda, mirasçılar veya vasiyet alacaklıları tarafından açılan bir inşai nitelikte davadır. Vasiyetname, murisin son arzularını temsil etse de, bu arzuların kanunun emredici hükümlerine aykırı olması durumunda yargı yoluyla iptali mümkündür.
Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?
Bu dava, usulüne uygun olarak açılmış ve okunmuş bir vasiyetnamenin, belirli hukuki sakatlıklar nedeniyle geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasını hedefler. Vasiyetname kendiliğinden geçersiz hale gelmez; mutlaka bir mahkeme kararı ile iptal edilmesi gerekir. Dava sonuçlanıp karar kesinleşinceye kadar vasiyetname geçerliliğini korur.
Vasiyetnamenin İptal Sebepleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesi, vasiyetnamenin iptali sebeplerini sınırlı sayıda (numerus clausus) saymıştır.
Ehliyetsizlik Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Vasiyetname yapıldığı sırada mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Özellikle yaşlılık, demans veya alzheimer gibi rahatsızlıkları olan murislerin vasiyetnameleri, “tasarruf ehliyeti yokluğu” nedeniyle sıklıkla iptal davasına konu olur. Mahkeme bu durumda murisin işlem tarihindeki sağlık raporlarını ve Adli Tıp Kurumu verilerini inceler.
İrade Sakatlıkları Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Vasiyetnamenin; yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma (tehdit) veya zorlama altında yapılmış olması iptal sebebidir. Eğer muris, bir kişiyi mirasa dahil etmek için yanıltılmışsa veya baskı görmüşse, özgür iradenin varlığından söz edilemez.
Hukuka ya da Ahlaka Aykırı Olması Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Vasiyetnamenin içeriği, bağlanan koşullar veya yüklemeler hukuka, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olamaz. Örneğin, bir kişinin evlenmesini yasaklayan veya suç teşkil eden bir eylemi koşul koşan vasiyetnameler bu kapsamda iptal edilir.
Şekil Noksanlığı Nedeniyle Vasiyetnamenin İptali
Kanun; el yazılı, resmi ve sözlü vasiyetnameler için katı şekil şartları öngörmüştür. Resmi vasiyetnamede iki tanığın bulunmaması, el yazılı vasiyetnamede tarih veya imzanın eksik olması gibi durumlar, vasiyetnamenin şekil yönünden iptaline yol açar.
Vasiyetin İptali Davası Nasıl Açılır?
Vasiyetnamenin iptali süreci, vasiyetnamenin mahkemece açılıp ilgililere tebliğ edilmesinden sonra başlar.
Vasiyetnamenin İptali Davasını Kimler Açabilir?
Bu davayı, vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçılar veya vasiyet alacaklıları açabilir. Yani, vasiyetname iptal edildiğinde miras payı artacak olan veya vasiyet sebebiyle hakkı zedelenen herkes davacı sıfatına sahip olabilir.
Vasiyetnamenin İptali Davası Kime Karşı Açılır?
Dava, vasiyetname ile kendilerine avantaj sağlanan kişilere, yani vasiyetnamenin lehine olan mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına karşı açılır.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi‘dir. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Türkiye’deki tüm miras uyuşmazlıklarında olduğu gibi, murisin yerleşim yeri yetkisi “kesin yetki” niteliğindedir.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Zamanaşımı ve Dava Süresi
İptal davası, hak düşürücü sürelere tabidir. Bu süreler geçtikten sonra dava açma hakkı kaybolur.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Hak Düşürücü Süreler
- 1 Yıllık Süre: Davacının iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren başlar.
- 10 Yıllık Süre: Herhalde, vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl içinde davanın açılması gerekir.
20 Yıllık Süre: İyiniyetli olmayan davalılara karşı açılacak davalarda süre 20 yıldır.
Vasiyetnamenin Kısmen İptali Mümkün müdür?
Evet. Vasiyetnamenin sadece belirli bir maddesi veya tasarrufu hukuka aykırıysa, mahkeme vasiyetnamenin tamamını iptal etmek yerine sadece o kısmı iptal edebilir. Buna “vasiyetnamenin kısmi iptali” denir. Ancak sakat olan kısım çıkarıldığında vasiyetnamenin anlamı kalmıyorsa tamamı iptal edilir.
Vasiyetnamenin İptali ve Tenkis Davası Arasındaki Fark Nedir?
İptal davasında vasiyetnamenin geçersizliği iddia edilirken; tenkis davasında vasiyetnamenin geçerli olduğu ancak mirasçıların “saklı payını” (mahfuz hisse) zedelediği iddia edilir. 2026 yılı yargı pratiğinde, bu iki dava genellikle “terditli” (kademeli) olarak açılır: “Önce vasiyetin iptalini, mahkeme aksi kanaatteyse tenkisini talep ediyorum” şeklinde bir strateji izlenir.
Vasiyetnamenin İptali Davasının Sonuçları Nelerdir?
İptal Kararının Hukuki Niteliği ve Geçmişe Etkisi
Mahkeme iptal kararı verdiğinde, vasiyetname yapıldığı andan itibaren geçersiz sayılır. Yani vasiyetname hiç yapılmamış gibi hukuki sonuç doğurur.
Mirasın Yeniden Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Vasiyetnamenin iptaliyle birlikte, vasiyetnameye konu olan mal varlıkları tekrar “yasal miras” statüsüne döner. Mirasçılar, yasal miras payları oranında terekeden pay alırlar. Eğer daha önce bir paylaşım yapılmışsa, haksız alınan payların iadesi gerekir.
| Karşılaştırma | Vasiyetnamenin İptali | Tenkis Davası |
| Temel İddia | Geçersizlik (Sakatlık) | Saklı Payın İhlali |
| Sonuç | Vasiyet tamamen/kısmen yok olur | Saklı pay kadar indirim yapılır |
| Görevli Mahkeme | Asliye Hukuk Mahkemesi | Asliye Hukuk Mahkemesi |
Vasiyetnamenin İptali Davası Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay, özellikle “sağlık raporu” konusundaki kararlarında çok katıdır. Bir kararında (Y. 3. HD), murisin vasiyetname yapmadan hemen önce aldığı “akli dengesi yerindedir” raporuna rağmen, tanık beyanları ve murisin geçmişteki tutarsız davranışları nedeniyle Adli Tıp incelemesi yapılmadan karar verilmesini bozma sebebi saymıştır. Başka bir emsal kararda ise, vasiyetnamede tanıkların imzalarının aynı anda atılmamasının “şekil noksanlığı” oluşturduğuna ve vasiyetin iptaline hükmetmiştir.
