Boşanma kararı aldınız ama maddi durumunuz boşandıktan sonra geçiminizi sağlamaya yetmiyor. Ya da eşinizden boşandınız ve şimdi sizden süresiz nafaka isteniyor. Yoksulluk nafakası, TMK 175’te düzenlenen ve boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eşin, diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak talep edebileceği nafaka türüdür. Bu nafaka türü, evlilik birliğindeki dayanışma yükümlülüğünün boşanma sonrasında da kısmen devam etmesini sağlar.
TMK 175: “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”
Yoksulluk nafakası, diğer nafaka türlerinden (tedbir nafakası, iştirak nafakası) farklı olarak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra başlar ve belirli şartlar gerçekleşmedikçe süresiz devam eder.
Yoksulluk Nafakası Şartları Nelerdir?
Yoksulluk nafakası talep edebilmek için TMK 175’te belirtilen üç temel şartın bir arada bulunması gerekir.
1. Boşanma Nedeniyle Yoksulluğa Düşme Şartı
Nafaka talep eden tarafın aile hukuku ve boşanma kanunları açısından boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması gerekir. Burada kritik nokta, yoksulluğun boşanmadan kaynaklanmasıdır; zaten yoksul olan kişinin durumu yoksulluk nafakası için yeterli değildir.
Yoksulluk kavramı yasada tanımlanmamıştır. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 07.10.1998 tarih, 656-688 sayılı kararında yerleşik tanım şöyledir: “Yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım, kültür (eğitim) gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlar yoksul kabul edilir.”
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre:
- Asgari ücretle çalışmak yoksulluğu ortadan kaldırmaz (HGK 01.05.2002, 2-397 E., 339 K.)
- Dul ve yetim aylığı almak yoksulluğu ortadan kaldırmaz
- Yaşlılık maaşı almak yoksulluğu ortadan kaldırmaz
- Geçici işlerde çalışmak (sabit ve güvenceli iş değil) yoksulluğu ortadan kaldırmaz
Mahkeme, nafaka talep eden tarafın sosyal ve ekonomik durumunu sosyal inceleme raporu ile araştırır.
2. Kusur Durumu: Daha Ağır Kusurlu Olmama Şartı
Nafaka talep eden eşin kusuru daha ağır olmamalıdır. Yani:
- Kusursuz eş yoksulluk nafakası talep edebilir
- Eşit kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edebilir
- Az kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edebilir
- Tam kusurlu veya ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edemez
Önemli: TMK 175/2’ye göre nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Yani nafaka ödeyecek taraf kusursuz bile olsa, diğer taraf şartları sağlıyorsa nafaka ödemek zorundadır.
Yargıtay 2. HD, 27.12.2004, 14495-15702 E./K.: “Boşanmaya neden olan olaylarda kocasının ailesini eve kabul etmeyen kadın kadar, cinsel ilişkiyi gerçekleştiremeyen koca da kusurludur” (eşit kusur).
Yargıtay 2. HD, 2014/494 K.: “Terk (TMK 164) sebebine dayalı boşanma davası kabul edildiğinde, kusur tamamen haklı sebep olmaksızın ortak konuta dönmeyen tarafa aittir. Tam kusurlu kadın yararına yoksulluk nafakası takdir edilemez.”
3. Nafaka Yükümlüsünün Mali Gücünün Bulunması
Nafaka ödeyecek tarafın mali gücü olmalıdır. Mahkeme, nafaka borçlusunun gelirini, mal varlığını, sosyal durumunu ve mevcut yükümlülüklerini değerlendirir.
Önemli: Nafaka yükümlüsünün sürekli ve düzenli gelirinin olmaması, onu yoksulluk nafakasından kurtarmaz. Bu durum, nafakanın miktarının belirlenmesinde dikkate alınır, reddi için sebep oluşturmaz.
Yoksulluk Nafakası Nasıl Talep Edilir?
Yoksulluk nafakası iki şekilde talep edilebilir.
Boşanma Davası ile Birlikte Talep Etme
En yaygın yöntem, boşanma davası dilekçesinde yoksulluk nafakası talebinde bulunmaktır. Davacı, dava dilekçesinde “yoksulluk nafakası”, “sürekli nafaka”, “yaşam boyu nafaka” veya “boşandığımda geçimimi yapacak durumum yoktur” gibi ifadelerle talebini belirtebilir (Yargıtay HGK 18.9.2013, 2013/2-231 E., 2013/1370 K.).
Boşanma davası sırasında hükmedilen tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle otomatik olarak yoksulluk nafakasına dönüşür.
Boşanma Kesinleştikten Sonra Ayrı Bir Dava ile Talep Etme
Boşanma sırasında yoksulluk nafakası talep edilmemişse, boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile talep edilebilir (TMK 178). Bu durumda görevli mahkeme Aile Mahkemesi, yetkili mahkeme ise nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.
Önemli: Anlaşmalı boşanma protokolü varsa ve yoksulluk nafakası talep edilmeyeceğine dair anlaşma yapılmışsa, bu feragat anlamına gelir ve sonradan nafaka talep edilemez.
Yoksulluk Nafakası Ne Kadardır?
Yoksulluk nafakasının miktarı, mahkeme tarafından somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Mahkeme şu kriterleri değerlendirir:
- Nafaka alacaklısının yaşam standardı ve ihtiyaçları
- Nafaka borçlusunun mali gücü, geliri ve mal varlığı
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumları
- Evlilik süresince alışılan yaşam standardı
- Nafaka alacaklısının çalışma durumu ve çalışma potansiyeli
- Tarafların yaşları ve sağlık durumları
Yargıtay HGK 2018/503 K.: “Devlet memuru olarak 1.500 TL aylık geliri olan erkek ile asgari ücretle kargo şirketinde çalışan kadın arasında, kadının asgari ücretle çalışması yoksulluk nafakasını engellemez ancak nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.”
Nafaka miktarı, TMK 331 uyarınca her yıl düzenli olarak artırılabilir (enflasyon oranında veya daha fazla).
Yoksulluk Nafakasının Sona Ermesi veya Kaldırılması Sebepleri
TMK 176’ya göre yoksulluk nafakası şu hallerde sona erer veya kaldırılır:
Kendiliğinden sona erme (TMK 176/2):
- Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi
- Taraflardan birinin ölümü
Mahkeme kararıyla kaldırılma (TMK 176/2):
- Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması (Yargıtay 2. HD 2014/14938: “Bir başka erkekle evli olmaksızın birlikte yaşayan kadın yararına yoksulluk nafakasına hükmedilmesi doğru değildir”)
- Yoksulluğunun ortadan kalkması (düzenli gelir elde etmesi, iyi bir işe girmesi, miras alması vb.)
- Haysiyetsiz hayat sürmesi (fuhuş, suç işleme vb.)
Önemli: “Süresiz olarak” ifadesi, nafakanın ömür boyu ödeneceği anlamına gelmez; şartlar devam ettiği sürece ödenir.
y 3. HD, 29.03.2004, 2671/2934 E./K.: “Boşanma kesinleştikten sonra açılan yoksulluk nafakası davasında, kesinleşen boşanma davasının gerekçesi kusurun belirlenmesi açısından taraflar ve yargıç için bağlayıcıdır.”Hukuki Destek Almanın Önemi
Boşanma davası sürecinde ödenen geçici nafakadır (TMK 169). Nafaka türleri arasında yoksulluk nafakası, iştirak nafakası, tedbir nafakası ve yardım nafakası bulunur. Haklarınızı korumak, doğru miktarda nafaka alabilmek veya haksız nafaka yükünden kurtulmak için mutlaka aile hukuku uzmanı bir boşanma avukatından profesyonel destek alın.
