Arabuluculuk başvurusunu doğru yapıp yapmadığınız, davanın görülüp görülmeyeceğini doğrudan etkiler. Başvurunun eksik ya da yanlış yapılması, dava şartının yerine getirilmemiş sayılmasına ve açılan davanın esasa girilmeden reddedilmesine yol açar. Bu nedenle başvurunun hangi yolla, nereye, hangi belgelerle yapılacağını önceden bilmek zaman ve hak kaybını önler.
Arabuluculuk Başvurusu Nedir ve Neden Önemlidir?
Arabuluculuk başvurusu, uyuşmazlığın çözümü için mahkemeye gitmeden önce ya da mahkeme süreciyle eş zamanlı olarak, tarafsız bir üçüncü kişi aracılığıyla görüşme yapılması amacıyla yetkili arabuluculuk bürosuna ya da doğrudan arabulucuya iletilen resmi talepdir.
İki farklı başvuru türü mevcuttur:
- Dava şartı (zorunlu) arabuluculuk: İş, ticari, kira, tüketici ve ortaklığın giderilmesi gibi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce yapılması zorunlu olan başvurudur. Bu adım atlanırsa açılan dava hiç görülmeden usulden reddedilir.
- İhtiyari arabuluculuk: Tarafların zorunluluk olmaksızın kendi tercihleriyle başvurduğu süreçtir. Aile anlaşmazlıkları, komşuluk uyuşmazlıkları, sözleşmeden doğan bazı anlaşmazlıklar bu kategoride değerlendirilebilir.
Arabuluculuk başvurusu yapıldığı andan itibaren uyuşmazlıkla ilgili zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Son tutanağın düzenlendiği tarihte bu süreler kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar; bu nedenle başvuru tarihi hukuken belirleyici bir referans noktasıdır.
Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
İhtiyari Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
İhtiyari arabuluculukta taraflar, anlaşmazlığı mahkemeye taşımadan önce ya da dava devam ederken birlikte bir arabulucuya başvurmayı kararlaştırır. Süreç şu adımlarla ilerler:
- Arabulucu seçimi: Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Sicili’nde kayıtlı bir arabulucu belirlenir. Taraflar ortak bir tercihe varabilir ya da her biri ayrı öneride bulunur.
- Başvuru: Seçilen arabulucuya doğrudan yazılı başvuru yapılır. Özel arabuluculuk merkezleri de bu süreçte aracılık edebilir.
- Arabulucu dosya açışı: Arabulucu UYAP sistemi üzerinden ihtiyari arabuluculuk dosyasını açar ve süreci başlatır.
- Toplantı ve müzakere: Taraflar, arabulucu moderatörlüğünde bir araya gelir. Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi imzalanır; anlaşma yoksa süreç sonlanır ve taraflar diledikleri yola başvurabilir.
İhtiyari arabuluculukta arabulucunun hangi bölgeden seçildiği önem taşımaz; taraflarca belirlenen kişi süreci yürütür. Dava devam ederken arabuluculuk tercih edilecekse bu istek duruşma tutanağına geçirilir.
Ticari Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk, 2019 yılından itibaren dava şartı haline gelmiştir. Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri başta olmak üzere itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurulmak zorundadır.
Ticari arabuluculuk başvurusu şu yollardan biriyle yapılabilir:
- UYAP Vatandaş Portalı üzerinden (vatandas.uyap.gov.tr): E-Devlet şifresi, e-imza ya da mobil imza ile sisteme giriş yapılır. Sol menüden “Dava Açılış İşlemleri” sekmesine, ardından “Arabuluculuk Dosya Başvurusu” bölümüne tıklanır. “Yeni Başvuru Yap” butonu seçilerek bilgiler eksiksiz girilir.
- Adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına bizzat başvuru: Bürodaki başvuru formu doldurulup teslim edilir.
- Avukat aracılığıyla: Vekaletname düzenlenerek avukat başvuruyu takip eder.
Ticari davalarda arabuluculuk süreci 6 hafta içinde tamamlanmak zorundadır; zorunlu hallerde arabulucu bu süreyi en fazla 2 hafta uzatabilir.
Arabuluculuk Başvurusu Nereye Yapılır?
Başvurulacak yer, uyuşmazlığın türüne ve arabuluculuğun zorunlu olup olmadığına göre değişir.
| Uyuşmazlık Türü | Yetkili Başvuru Yeri |
| İş davaları | Karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosu |
| Ticari davalar | Karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosu |
| Kira uyuşmazlıkları | Taşınmazın bulunduğu yer arabuluculuk bürosu |
| Ortaklığın giderilmesi | Taşınmazın bulunduğu yer arabuluculuk bürosu (kesin yetki) |
| Tüketici uyuşmazlıkları | Tüketicinin yerleşim yeri arabuluculuk bürosu |
| İhtiyari arabuluculuk | Taraflarca belirlenen arabulucu; bölge sınırlaması yok |
Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde başvuru, sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır. Yanlış yere yapılan başvuruda karşı taraf ilk toplantıda yetkiye itiraz edebilir; itiraz süresinde yapılırsa dosya yetkili büroye devredilir ve başvuru tarihi korunur.
Arabuluculuk Başvurusu İçin Gerekli Evraklar Nelerdir?
Başvuru formunda yer alması gereken ve sunulması beklenen belgeler şunlardır:
- Başvurucuya ait bilgiler: T.C. kimlik numarası, adı soyadı, adres ve telefon numarası
- Varsa vekile ait bilgiler: Avukatın adı soyadı, baro sicil numarası, adresi ve vekaletname
- Karşı tarafa ait bilgiler: Adı soyadı ya da ticari unvanı, T.C. kimlik ya da vergi kimlik numarası, adres ve iletişim bilgileri
- Uyuşmazlık bilgileri: Anlaşmazlığın konusu, talep edilen hak ya da miktar, görüşmeye konu edilecek başlıklar (ücret alacağı, kira farkı, tazminat vb.)
- Destekleyici belgeler: Sözleşme, fatura, yazışmalar, önceki bildirimler (zorunlu değil, ancak süreci güçlendirir)
Tüzel kişiler adına başvuru yapıyorsanız güncel ticaret sicil tasdiknamesi ve imza sirkülerinin de dosyaya eklenmesi gerekir. Şirket adına çalışan bir kişiyi arabuluculuğa yetkilendirmek için HUAK m. 15/6 kapsamında düzenlenmiş yazılı bir yetki belgesi yeterlidir.
Arabuluculuk Başvurusu Sonrası Dava Açma Süresi Nedir?
Arabuluculuk başvurusunun yapıldığı tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Son tutanaktan sonra bu süreler kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Uyuşmazlık türüne göre son tutanaktan sonraki dava açma süreleri şöyledir:
| Uyuşmazlık Türü | Son Tutanaktan Sonra Dava Açma Süresi |
| İşe iade davaları | 2 hafta (hak düşürücü süre) |
| İşçi alacak ve tazminat davaları | Kalan zamanaşımı süresi içinde (genel: 5 yıl) |
| Ticari davalar | Kalan zamanaşımı süresi içinde |
| Kira uyuşmazlıkları | Kalan zamanaşımı süresi içinde |
| İtirazın iptali davaları | Kalan hak düşürücü süre içinde (itirazdan itibaren 1 yıl) |
İşe iade davalarındaki 2 haftalık süre kesin ve hak düşürücüdür; mazeret kabul edilmez. Diğer uyuşmazlıklarda ise son tutanaktan sonra ayrı ve zorunlu bir 2 haftalık süre öngörülmemiştir; asıl zamanaşımının kalan kısmı içinde dava açılabilir.
Arabuluculuk Başvurusu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk başvurusu ücretli mi?
Dava şartı arabuluculukta başvuru ücretsizdir. Anlaşmazlıkla sonuçlanan süreçlerde ilk 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; taraftan ücret alınmaz. Anlaşma sağlanırsa ücret taraflarca eşit ödenir; asgari 9.000 TL’dir. İhtiyari arabuluculukta arabulucu süreç başlamadan önce taraftan ücret ve masraf isteyebilir.
Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Uyuşmazlık türüne göre değişir. İş davalarında arabulucu 3 hafta içinde (zorunlu hallerde +1 hafta), ticari davalarda 6 hafta içinde (zorunlu hallerde +2 hafta) süreci sonuçlandırmak zorundadır. Kira ve ortaklığın giderilmesi davalarında süre 3 haftadır. İhtiyari arabuluculukta yasal bir azami süre yoktur; tarafların müzakere hızına göre şekillenir.
Arabuluculuk toplantısına katılmak zorunlu mu?
Katılım zorunlu değildir. Ancak dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta mazeretsiz katılmayan taraf, sonradan davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir ve lehine vekalet ücretine hükmedilmeyebilir. Bu nedenle toplantıya katılmak ya da mazeret bildirerek sürecin yönetilmesini sağlamak hak kaybını önler.
